متعه

مُتعه” از ماده‌ی “متع” است که در لغت به معنای آن چیزی است که از آن بهره‌برداری ‌شده و انتفاع قلیل و موقت برده می‌شود؛

و در اصطلاح فقهی ازدواجی است که مردی با زنی تا مدت زمان معین با مهریه‌ی معین، نکاح انجام داده و با سرآمدن وقت تعیین شده، مرد و زن از همدیگر بدون طلاق جدا می‌شوند.

متعه از منظر قرآن

تنها آیه‌ای که بحث متعه را در قرآن مطرح کرده، آیه‌ی 24 سوره‌ی نساء است.

خدای متعال بعد از بیان یک سری احکام از جمله تعدد زوجات در اوائل سوره و ازدواج‌های حرام در آیات قبل، به حکم ازدواج‌های حلال پرداخته، از جمله ازدواج موقت که حلیّت و شرایط آن را بیان نموده است

«…وَ أُحِلَّ لَکُم مَّاوَرَاء ذَلِکُمْ أَن‌تَبْتَغُواْ بِأَمْوَالِکُم مُّحْصِنِینَ غَیرَ مُسَافِحِینَ

فَمَااسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً …»

«…اما زنان دیگر غیر از اینها (که گفته شد)، برای شما حلال است کهبا اموال خود، آنان را اختیار کنید؛ در حالی‌که پاکدامن باشید و از زناخودداری نمایید. و زنانی را که متعه [=ازدواج موقت] می‌کنید،واجب است مهر آنها را بپردازید…»

با دقت در این آیه حلیّت هم‌خوابی و بهره‌وری با زنان غیر از شانزده طایفه‌ای که در آیات قبل و در صدر همین آیه‌ی شریفه ذکر شد، استنباط می‌شود؛

حال این بهره‌وری به صورت نکاح باشد یا خرید کنیز، و ازدواج دائم باشد یا موقت، که نکاح دائم با تعیین “مهر” بوده(أَن‌تَبْتَغُواْ بِأَمْوَالِکُم) و ازدواج موقت با تعیین “اجرت” است(فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ).

ارکان متعه

متعه دارای ارکانی است که رعایت نکردن یکی از آنها موجب باطل شدن عقد می‌شود:

1. صیغه‌ی عقد:

در عقد “موقت” مثل عقد دائم، خواندن صیغه‌ی عقد، و ایجاب و قبول از طرفین ازدواج، شرط صحت ازدواج بوده و بدون آن عقد باطل است

2. تعیین مدت:

یکی از ارکان اساسی نکاح متعه، ذکر مدت است. در قانون مدنی آمده: نکاح وقتی موقت است که برای مدتی معلوم و معین واقع شده باشد؛

یعنی ابتدا و انتهای آن باید کاملاً مشخص شده و این مدت، هنگام عقد باید لحاظ گردد و اگر از روی فراموشی یا عمدی مدت ذکر نشود، نکاح متعه به دائم تبدیل می‌شود.

3. تعیین مهر:

آنچه از آیه‌ی شریفه استفاده می‌شود اینست که اصل تشریع ازدواج موقت، قبل از نزول آیه امری مسلم بوده که در این آیه نسبت به پرداخت مهریه، توصیه و تأکید شده است:

«…فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنهُْنَّ فََاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً»

«…و زنانی را که متعه ]=ازدواج موقت[ می‌کنید، واجب است مهر آنها رابپردازید.»

امام صادق می‌فرمایند:

«متعه نمی‌باشد مگر با دو امر: مدت معین و مهر معین.»

البته در خود آیه‌ی شریفه استثنایی در ارتباط با مقدار و تعیین “مهر” بیان شده است:

«…وَ لاَجُنَاحَ عَلَیکُمْ فِیمَا تَرَاضَیتُم بِهِ مِن بَعْدِ الْفَرِیضَةِ»

«…و گناهی بر شما نیست، در آنچه بعد از تعیین مهر، با یکدیگر تفاق کرده‌اید.

(بعداً می‌توانید با توافق، آن را کم یا زیاد کنید.)»